Antonina Lukianova
Anderstalige zij-instromer (De Mozaïek)
“Ik wilde niet gewoon gaan werken. Ik wilde het onderwijs in.”
Op 1 september 2022 zou Antonina Lukianova een nieuwe school starten in Oekraïne. Alles stond klaar, maar de oorlog besliste er anders over. 4 jaar later werkt ze meer dan 2500 km van huis, in basisschool De Mozaïek. Ze is de eerste deelnemer aan project ‘TaalDuik’, een werk- en taalervaringstraject voor anderstalige nieuwkomers met de ambitie om in het onderwijs te werken.
In Oekraïne gaf ik 4 jaar les in het basisonderwijs, waarvan 2 jaar ook aan kinderen met autisme. Op mijn zeventiende al startte mijn studie ‘basisonderwijs en inclusie’. Als student heb je de optie om ’s avonds les te gaan volgen aan de universiteit en in de voormiddag als leraar te werken in een lagere school. Op die manier wil men studenten motiveren om voor het lerarenberoep te kiezen.
Het is een fantastisch concept. Wat je ’s avonds leert, kan je soms ’s morgens al in de praktijk brengen. Het was voor mij ook een levensles. Je wordt op je zeventien jaar in het water gegooid en je moet zwemmen. Dankzij die ervaring ontwikkelde ik een grote veerkracht en doorzettingsvermogen als leraar.
Ondanks je jonge leeftijd heb je al heel wat ervaring. Op welke momenten had je die kwaliteiten zoal nodig?
Al vrij snel kreeg ik het gevoel dat het onderwijsprogramma in Oekraïne sterk verouderd was. Dat kon beter. Met enkele collega’s uit andere scholen organiseerde ik een bijeenkomst. Onze conclusie was duidelijk: de enige oplossing was zelf een nieuwe school te beginnen. Dus deden we dat. Alles stond klaar om te starten op 1 september 2022, maar in februari brak de oorlog uit.
We woonden op 30 km van het front, dus het was gevaarlijk om daar te blijven. Samen met mijn moeder verhuisde ik naar België. De eerste maanden waren erg moeilijk. Ik wilde werken, maar ik kende de taal niet en stootte voortdurend op administratieve en praktische moeilijkheden. Dat was een heel frustrerende periode.
Na een half jaar mocht ik aan het ILT Nederlands studeren. Het begin ging goed, maar ik had moeite om de stap te zetten naar het B1-niveau. Ook een stoomcursus aan het CLT hielp niet meteen en ik geraakte meer en meer opgebrand. Maar dankzij mijn ervaring als zeventienjarige wist ik dat ik moest volhouden en dat het uiteindelijk wel in orde zou komen.
Het kwam in orde. Sinds februari werk je in De Mozaïek. Hoe ging dat?
Het ging niet vanzelf. Via het OCMW kan je als vluchteling een tijdelijke job krijgen via Artikel 60 om zo gelanceerd te raken op de Belgische arbeidsmarkt. Maar ik wilde niet gewoon gaan werken. Ik wilde het onderwijs in en dat is moeilijk.
Om te beginnen moet je een C1-niveau Nederlands hebben om te mogen werken als leraar in het basisonderwijs, best hoog als je hier nog niet zo lang bent. Daarnaast voelde ik ook angst bij scholen om mij aan te nemen als leraar. Zelfs als ik solliciteerde voor een job als assistent, kreeg ik meermaals te horen dat ik niet in aanmerking kwam omdat ik geen Belg was of geen moedertaalspreker.
Die voortdurende afwijzing deed pijn. Ik weet dat ik een bekwame docent ben, maar na een tijdje begin je aan jezelf te twijfelen. Misschien zal mijn Nederlands nooit goed genoeg zijn om hier voor de klas te staan.
Toch ben ik samen met OCMW Leuven blijven zoeken naar wat echt in mijn hart zit: onderwijs. Het heeft een jaar geduurd, maar De Mozaïek durfde het aan om met mij als vluchteling te werken.
Dat straal je ook uit. Wat doe je precies op school?
Ik werk als assistent in de ondersteuningsklas voor anderstalige nieuwkomers. De kinderen krijgen in groep of apart een aantal uren extra begeleiding op het vlak van taal, wiskunde of andere domeinen die nog wat moeilijk lopen. Ik ben helemaal gek op mijn job!
Je krijgt daarbij ook zelf begeleiding vanuit de school. Hoe loopt dat?
De eerste maand werkte ik de hele tijd samen met een vaste juf. We maakten samen voorbereidingen en ze observeerde hoe ik coachte, lessen maakte of uitleg gaf. Daarna mocht ik ook zelfstandig met de leerlingen werken.
Dat is best spannend. Ik bereid mijn lessen daarom intensief voor en controleer ook altijd mijn taal. Ik ben heel streng voor mezelf, maar ik kan altijd rekenen op de hulp van mijn collega’s. Het leuke is dat ik samen met de kinderen bijleer. Vanuit het vak OV heb ik bijvoorbeeld al veel geleerd over de geschiedenis of de aardrijkskunde van België.
Hoe moeilijk is het voor iemand met een taal-en cultuurachtergrond in een ander land om te starten in een Leuvense school?
De eerste weken waren heel zwaar. Je moet de school en de leerlingen leren kennen in een taal die je nog niet perfect beheerst. Ik durfde niet meteen spontane gesprekjes aan te knopen uit angst om iets verkeerds te zeggen, maar zo maak je ook geen connectie met de kinderen. En ondertussen werkte ik keihard.
Tegen mijn begeleider zei ik altijd dat het goed met me ging, maar de tweede week al kwam ze naar me toe en vroeg ze wat er scheelde. De tranen sprongen in mijn ogen; alles kwam er in een keer uit. Ze kalmeerde me, stemde haar agenda af op die van mij en hielp me met de aanpak van specifieke leerlingen. Ik mocht gaan observeren hoe ze functioneerden in hun eigen klas en hoe de juf daar met ze omging. Dat was een heel mooie ervaring.
Na een tijdje ging het beter en beter en leerde ik de kinderen ook goed kennen. Op het einde van het schooljaar moest ik ook huilen, maar nu omdat ik de kinderen moest missen.
Hoe gaat het verder vanaf september?
Tot april kan ik opnieuw terecht in De Mozaïek. Daarna is er helaas geen mogelijkheid om er te blijven en moet ik opnieuw op zoek naar werk. Dankzij deze ervaring heb ik er vertrouwen in dat dat opnieuw in het onderwijs zal zijn en hopelijk kan dat in Leuven. Ik ben verliefd op deze stad.
Je hebt ervaring in 2 totaal verschillende onderwijssystemen. Kunnen die iets leren van elkaar?
In Oekraïne ligt er een grote nadruk op discipline. Wil je iets zeggen, dan steek je je hand in de lucht. Krijg je het woord, dan zwijgen alle andere kinderen vanzelf. Hier nemen leerlingen veel sneller het woord. Dat is goed, maar op sommige momenten mis ik wel wat die spontane rust.
De kwaliteit van het onderwijs in Vlaanderen is dan weer hoog in vergelijking met wat ik zag in Oekraïne. Mochten we de kwaliteit van het Vlaamse onderwijs kunnen combineren met de discipline van de Oekraïense leerlingen, de KU Leuven zou overspoeld worden met sterke studenten!
Je hebt er veel voor over om ook hier een onderwijscarrière uit te bouwen. Wat maakt voor jou de job van leraar zo mooi?
In alle vrouwelijke generaties binnen mijn familie zit een leraar. Mijn grootmoeder en moeder gaven ook les in de basisschool. Ik zag als kind hoe ex-leerlingen van mijn mama haar na 20 jaar nog kwamen bedanken voor wat ze betekend had. Ze houdt ook actief contact met sommige leerlingen, belt ze op om te horen hoe het gaat of krijgt soms een telefoontje van hen op moeilijke momenten.
Dat vind ik er zo mooi aan. Het is niet gewoon een job. Je kan de toekomst van mensen positief beïnvloeden door ze mee te vormen.
Elk onderwijsdier heeft zijn dada. Bij een gesprek over welk thema mogen mensen je trakteren op een koffie?
Laat het dan maar gaan over positiviteit. Ik geef mijn positieve energie graag door aan andere mensen. Door wat ik heb meegemaakt, weet ik heel goed dat het leven niet altijd makkelijk is. Maar je mag nooit het geloof verliezen dat de toekomst weer mooie momenten zal brengen.
Ook daar kan ik van meespreken. Op de moeilijkste momenten probeer ik te blijven zoeken naar aanknopingspunten om de situatie te keren. En uiteindelijk gebeurt dat ook. De afgelopen maanden mocht ik in De Mozaîek doen wat ik mijn hele leven al wilde.
Antonina en De Mozaïek pionieren binnen TaalDuik, een project dat anderstalige zij-instromers begeleidt naar het Vlaamse onderwijs.
Deelnemers draaien minstens 1 semester mee in een Leuvense basis-of secundaire school, gecombineerd met intensieve taal-en trajectbegeleiding door een taalcoach. Momenteel is de matching tussen deelnemers en scholen volop aan de gang. Vanaf september 2026 gaat TaalDuik officieel van start.
