Hoe kunnen we het Leuvense onderwijs inclusiever maken?
Complexe onderwijsuitdaging
Een inclusieve samenleving begint bij inclusief onderwijs. Toch zitten leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften in Vlaanderen vaker dan elders in aparte scholen of klassen. De wachtlijsten voor het buitengewoon onderwijs groeien en bovendien stijgt ook het aantal leerlingen met ondersteuningsnoden in het gewoon onderwijs. De uitdagingen zijn groot. SOM zoekt daarom binnen het labo Inclusie naar hoe het inclusiever kan, zonder aan onderwijskwaliteit in te boeten.
Foto: Basisschool Matadi in Heverlee door Kristof Vadino
Partners
Matadi, Pee&Nel, De Ark, De Mozaïek, De Nova kids, UCLL, KU Leuven, Ter Bank, Ponton43, SMD-L, Krullevaart, Speelkriebel, Gansspoel, Ten Desselaer, stad Leuven – Steunpunt tegen Schooluitval, Leersteuncentrum CO, VCLB, Lokaal Overlegplatform.
Kalender
-
- 26 februari 2026: bijeenkomst labogroep
- 26 maart 2026: SOM-netwerkdag – voorstelling van de resultaten van het labo
- 28 april 2026: bijeenkomst labogroep
- 11 juni 2026: bijeenkomst labogroep
Forum All-in-clusie
Op 28 januari 2024 organiseerden we samen met Lokaal overlegplatform (LOP) basisonderwijs en stad Leuven een forum All-in-clusie, waar we maar liefst 100 leraren, beleidsmakers, directies en ondersteuners verzamelden voor een zoektocht naar meer inclusie. Het forum was een eerste stap om het thema in Leuven op de kaart te zetten.
Er is veel vraag naar het delen van kennis en good practices. Hoe kunnen scholen inclusie inzetten als troef? Welke methodieken kan je gebruiken om leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften extra te ondersteunen? Hoe geef je alle leerlingen maximale kansen in een gewone klascontext en laat je hen deelnemen aan het schoolleven?
Inspiratiemoment: de kracht van inclusief onderwijs
Na het forum All-in-clusie voerde het SOM-team gesprekken met basisscholen om een beter zicht te krijgen op reeds bestaande inclusiepraktijken in Leuven en de drempels die men ondervindt om meer in te zetten op inclusief onderwijs.
Op 28 januari 2025 brachten we 75 onderwijsmakers samen op Campus Woudlucht om praktijkervaringen te delen en zo elkaar te inspireren tijdens het inspiratiemoment ‘de kracht van inclusief onderwijs’.
Professor Sara Nijs en onderzoeker Liesbet Claeys presenteerden de bevindingen uit hun onderzoek en inspiratiegids. Vervolgens toonden 5 scholen en een leersteuncentrum hoe ze van inclusie een succes maken. Uit de enthousiaste vragen en reacties bleek veel geestdrift om met de nieuwe inzichten aan de slag te gaan in Leuven.
Kick-off labo inclusie
Op 20 maart 2025 vond de officiële kick-off van het labo Inclusie plaats. We stelden verschillende mogelijke thema’s voor die we opvingen tijdens de gesprekken met scholen.
Daaruit werden de volgende thema’s gekozen om verder op in te zetten in het labo:
1. Doorgroeiklas anderstalige nieuwkomers (focus overgang lager onderwijs naar secundair onderwijs)
Wanneer anderstalige nieuwkomers (ATN) relatief laat instromen (3e graad van het basisonderwijs) hebben ze niet altijd voldoende tijd om de taal machtig te worden bij de overgang naar het secundair onderwijs. Een deel van deze leerlingen komt zo terecht in de B-stroom of het buitengewoon onderwijs. Daarom zoeken we naar inclusieve manieren om deze groep beter te ondersteunen. Het labo focust zich op basisonderwijs maar is zich ervan bewust dat er ook een connectie moet gemaakt worden met (de overgang naar het) secundair onderwijs.
2. Visie op inclusie vanuit de praktijk
De idee is ontstaan om een soort van ‘vriendenboekje’ te ontwerpen waarin Leuvense scholen hun ervaringen met betrekking tot inclusie voorstellen én wat ze missen vanuit de regelgeving om dit nog beter te doen. Het is de bedoeling om dit vriendenboekje door te geven aan andere scholen in Leuven om zo mekaar te inspireren, alsook het Vlaams beleid.
3. Omgaan met moeilijk hanteerbaar gedrag
Uit de gesprekken met scholen over de noden voor een inclusieve werking bleek dat het omgaan met moeilijk hanteerbaar gedrag één van de belangrijkste knelpunten is. Leerkrachten missen de juiste handvatten. In het labo onderzochten we wat er nodig is om te vermijden dat kinderen omwille van hun gedrag in het buitengewoon onderwijs belanden. We werkten hiervoor nauw samen met het Steunpunt tegen Schooluitval van stad Leuven.
Dit laatste project groeit verder buiten het labo inclusie van SOM Leuven en krijgt vanaf 2026 een vervolgtraject binnen de Archipel Academy.
In onze interviews met Beno Schraepen en Jona Van den Bossche lees je waarom inclusie geen keuze meer is, maar een noodzaak.
Wil je zien hoe scholen dat vandaag al waarmaken? Laat je dan meenemen door de ervaringen van Matadi, Eureka, de samenwerking tussen De Kraal en Windekind, Inclusiecampus Wemmel en Kiempunt Campus Eeklo.
Daarnaast vind je verhalen uit het labo zelf. Zo onderzocht stagiair Margot Mariën het welbevinden van leerlingen binnen het pilootproject van De Nova rond anderstalige nieuwkomers. Ze sprak met leerlingen en betrokken partners om hun ervaringen zichtbaar te maken, en testte zo theorie in de praktijk. Verder kan je terugblikken op het Forum All-in-clusie, waar Leuvense onderwijsmakers ideeën deelden om elke leerling aan boord te houden. Ook het inspiratiemoment ‘De kracht van inclusief onderwijs’ zette scholen aan om samen te bouwen aan meer inclusie.
Tot slot gingen onderzoekers Sara Nijs en Liesbet Claeys na wat scholen kunnen leren uit bestaande samenwerkingen tussen gewoon en buitengewoon onderwijs. We bundelden tien inzichten die jou kunnen helpen om die samenwerking mee te versterken. Ontdek de verhalen, leer uit wat werkt en laat je inspireren om zelf stappen te zetten.
