Karin Nelissen

Coördinator Buurtwerk ‘t Lampeke, bestuurslid SOM

“Duwen we overal op de moeilijke plekken, dan kunnen we echt iets veranderen.”

33 jaar al strijdt coördinator Karin Nelissen met Buurtwerk ’t Lampeke tegen armoede en sociale uitsluiting. Dankzij haar jarenlange ervaring brengt ze waardevolle kennis, expertise en slagkracht binnen in het bestuur van SOM.

Buurtwerk ’t Lampeke is een begrip in Leuven. Voor wie het niet kent, wat doen jullie zoal?

Heel concreet hebben we 5 deelwerkingen. We hebben kinderdagverblijf De Wurpskes, voor baby’s en peuters, kinderwerking Fabota, voor kleuters en kinderen in de lagere school, en jongerenwerking Den tube. Verder is er Prego, de preventieve gezinsondersteuning. Daarnaast runnen we ook ons buurthuis ’t Lampeke.

Op welke manier gaan jullie de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting aan?

We werken vanuit 3 pijlers. Om te beginnen is er het rechtstreekse contact met de mensen. Ze kunnen hier komen eten, juridisch advies vragen, een douche nemen… Kinderen komen hier spelen of lezen een boek in onze bib. We organiseren een speelpleinwerking in de vakanties en tijdens het schooljaar bieden we huiswerkbegeleiding en extra activiteiten, zoals een theaterbezoek.

Een tweede pijler is onze talentwerking, met bijvoorbeeld een percussie- en een circusgroep. Ons project ‘Moving Neighbours’ biedt buurtbewoners een traject van 10 weken, waarin ze samen bewegen, professioneel begeleid door een student Lichamelijke Opvoeding van de lerarenopleiding UCLL.

Tot slot zetten we heel sterk in op beleidswerk. Armoede is niet iemands individuele schuld. Zelfs als je keihard werkt, ontsnap je er niet zomaar aan. Een flinke dosis geluk, uit het juiste nest komen en een kansrijk netwerk zijn minstens even belangrijk. Goed schoolbeleid, kindergeld, studiebeurzen, regels rond huurwaarborgen…, het zijn allemaal hefbomen die beleidsmakers in handen hebben om mensen uit armoede te krijgen of te houden.

Je staat bekend als iemand die heel doortastend te werk gaat. Waar komt die drive vandaan?

Ik had er nooit bij stilgestaan, maar 10 jaar geleden besefte ik plots pas echt dat ik zelf ook ben opgegroeid in armoede. Mijn ouders hadden een wasserij in de jaren 70. Die verbruikte veel brandstof, midden in de oliecrisis. Net dan werd ook de btw ingevoerd en haalden veel mensen voor het eerst een eigen wasmachine in huis. Binnen de kortste keren zaten mijn ouders zwaar in de schulden.

Als kind voelde ik dat wel aan. Mijn moeder nam me ooit mee naar een kledingwinkel. Op haar rok hingen nog wat restanten van waspoeder. De verkoopster bekeek mijn moeder misprijzend van kop tot teen. Dat beeld staat gebrand op mijn netvlies. Het was zo oneerlijk. Ik wist hoe hard mijn ouders werkten. Dat rechtvaardigheidsgevoel zit er nog altijd in.

Had die thuissituatie ook een impact op school?

Ik leerde thuis in de eerste plaats heel hard werken, dus mijn schoolresultaten waren goed. Toch zijn me momenten bijgebleven die ik nu pas goed kan plaatsen.

Voor de sportles moesten we een wit T-shirt aankopen van de school. Ik durfde dat geld niet te vragen aan mijn ouders. We hadden thuis wel wat witte shirts liggen met reclame van leveranciers. Die leken me net zo goed. Toen ik ermee in de LO-les verscheen, werd de leraar kwaad en kreeg ik lelijke woorden naar mijn hoofd geslingerd. Vandaag zie ik die vraag naar verplichte T-shirts in scholen nog altijd opduiken. Dan denk ik, hoe moeilijk en duur kan je het maken?

Of ik moest op mijn twaalfde een tekenblok kopen voor PO. In de winkel verkochten ze grote en kleine formaten. De kleine waren goedkoper en ik kon toch niet goed tekenen, dus ik koos voor een klein formaat. Voor de hele klas riep de leraar dat ik beter een postzegel had kunnen kopen.

Ik hield er geen trauma’s aan over en ik kwam er sterker uit. Maar dit soort verhalen hoor ik nog steeds. Leven in armoede is erg, maar dat is niet wat je als kind het meeste raakt. Het ergste zijn de blikken en de opmerkingen, zeker van leraren. Dat zijn mensen naar wie je opkijkt. Als zij je vernederen, bewust of onbewust, dan heeft dat een enorme impact.

Hoe vermijd je dat het zover komt?

De essentie zit in elkaar echt leren kennen. Had die leraar LO geweten dat we thuis in de problemen zaten, dan had die waarschijnlijk nooit zo gereageerd, al blijft het problematisch.

Als we bijvoorbeeld kinderen begeleiden bij hun huiswerk, staat dat nooit op zichzelf. We betrekken de ouders en proberen hen zo ook te engageren. Zodra je de mensen leert kennen, merk je hoe betrokken ze zijn. Alleen laat de thuiscontext vaak niet toe om dat te doen op een manier die scholen verwachten.

Daarom investeren we ook heel sterk in goede contacten met onze buurtscholen. 33 jaar geleden was dat niet vanzelfsprekend. Schoolteams bekeken ons met argwaan. Wat kwamen wij ons bemoeien met hun expertise? Maar gaandeweg groeide het vertrouwen. Nu zijn we hechte partners. Logisch ook; we willen allemaal onze kinderen optimale kansen geven.

De scholen gebruiken ons materiaal of onze site voor sportdagen. Onze medewerkers begeleiden middagactiviteiten op de scholen. De lijnen zijn daardoor korter. Lopen leraren vast met een leerling of ouder, dan bellen ze ons spontaan op. 20 jaar geleden moesten we nog leuren met onze vormingen. Nu vragen scholen ons om onze expertise te komen delen.

Op welke vlakken is er nog werk aan de winkel?

De verschillende culturen op een school liggen nog mijlenver uiteen. Leraren komen overwegend uit de Vlaamse middenklasse. Leerlingen hebben meer dan ooit heel diverse sociale milieus, culturen, religies en taalachtergronden. De verschillen in gewoonten en verwachtingen over de school zijn daardoor groot.

Het is voor schoolteams niet eenvoudig om voeling te hebben met al die leefwerelden, laat staan om er goed op in te spelen. Nog altijd zijn er leraren die in september vragen waar leerlingen op vakantie zijn geweest. Zo breng je kinderen soms in verlegenheid.

Of neem huiswerk. Met de Sint-Jansschool en Mater Dei werkten we ooit samen aan een documentaire over huiswerk. Tijdens onze gesprekken stelden de scholen vanzelf een aantal zaken in vraag. Zoveel jaar later hebben ze een heel sterk huiswerkbeleid. Dat komt niet omdat ze ons zomaar volgden. Maar door het contact staan teams bewuster stil bij bepaalde didactische keuzes. Dat maakt het verschil.

Stel dat je over 5 jaar mag terugkijken op je bestuursfunctie, wanneer zal je blij zijn met wat in Leuven gebeurd is?

Het is een dooddoener, maar ik hoop dat we weer wat stappen vooruit zullen zetten op het vlak van gelijke kansen. Het is een beetje zoals met vrouwenrechten. Mensen zien verbetering en hebben het gevoel dat we er nu wel ongeveer zijn. Het Leuvense onderwijs is op de goede weg, dat zie ik elke dag, maar we zijn er echt nog niet.

Daarom zetelen we ook in de schoolraden van onze buurtscholen en al vele jaren in het Lokaal Overlegplatform Leuven. Ook op Vlaams niveau geven we een stem aan ouders in armoede op het vlak van onderwijs. Soms nemen we mensen mee voor rechtstreeks contact met de minister of het kabinet.

Mijn werk voor SOM sluit daar perfect op aan. Al die verschillende niveaus vormen een soort spinnenweb waarin alles met alles verweven is. Duwen we overal op de moeilijke plekken, dan kunnen we echt iets veranderen.

Iedereen heeft zijn dada als het over onderwijs gaat. Bij een gesprek over welk thema mogen mensen je trakteren op een koffie?

Dan mag het gaan over de brug tussen maatschappij, onderwijs en werk. Alle veranderingen in het onderwijssysteem brengen niet genoeg zoden aan de dijk als we niks veranderen aan hoe we naar werk kijken.

Een poetshulp bijvoorbeeld krijgt nul waardering in onze samenleving. Die mensen werken voor een hongerloon, terwijl ze het anderen mogelijk maken om carrière te maken. Ook opleidingen krijgen niet de waardering die ze verdienen. Zo lang iemand met een universitair diploma meer aanzien heeft dan iemand die een beroepsopleiding volgde, zal het niet lukken om meer gelijke kansen te creëren.

Ik weet wel dat we dat niet zomaar of enkel vanuit Leuven kunnen veranderen, maar we geven de strijd niet op. We brengen verandering teweeg op het vlak van waardering en respect, voor menselijkheid in het algemeen. En dat heeft impact op mensen én op een samenleving. Dat merk ik hier elke dag.

Interview door Piet Creten